سرتاسر، از مشرق تا مغرب، از طلوع تا غروبِ این خورشید برای «الله» است (: «الله» هم مطبقِ علم، جامعٍ جمعِ در وحدتِ همۀ علوم بود) و لذا، «فَأَیْنَمَا تُوَلُّواْ فَثَمَّ وَجْهُ ٱللَّهِ» به هر جهتی که شما چهره بگردانید، به وجهی از خدا نگاه میکنید. به مورچه نگاه میکنید، به سگ نگاه میکنید، به گیاه نگاه میکنید، به گُل نگاه میکنید، به سنگ نگاه میکنید، به هر چه که نگاه میکنید، در حالِ دیدنِ وجهی از «عقل» هستید (خیلی ساده)؛ چون اگر بگوییم خدا، شاید کسی دردش بیاید! به صورتی از «عقل» و «عقلمداری»، از «دانش» و «دانشمداری» نگاه میکنید. شما یک سلولِ پوستِ پیاز را، یک بلورِ برف را، یک ذرّۀ آب را، یک الکترون را بگذارید زیرِ میکروسکوپ و چندین هزار برابرش کنید ببینید آیا جز «عقل» و «عقلمداری» چیزِ دیگری دیده میشود؟! و «عقل» و «عقلمداری» هم همان «دینِ الهی» و «فطرتِ الهی» و «ذاتِ الهی» است. و ما هم مجبور به «اقامه» هستیم (یعنی: قامت دادن، برپاداشتن و قامت بخشیدن؛ به چیزی قیام دادن و قامت دادن و آن را برپا کردن یعنی: به او «صورت» و «پدیداری» و «تعیّن» دادن). و وجهِ ما هم که در حقیقت، صورتی از وجهِ الهی است، این صورت را قامت بده [«فَ»أَقِمْ وَجْهَکَ][۱] پس اقامه کن، برپا دار «صورتِ خودت» را. «صورتِ تو» چه بود؟! صورتِ تو «وجهی از عقل» است. [«فَأَقِمْ» وَجْهَکَ] این در حقیقت «صورتِ تو» برپا دار [لِلدِّینِ] برای «دین». چون «دین» چه بود؟ «دین» یا همان «عقل» و «عقلمداری» چیست؟ «دین» همان «ذاتِ حقّ» عزّ شأنه است، همان «عقلِ کلّ». و لذا، از آن جدا نیست. این «وجهِ تو» گفتیم اصلاً مانندِ «شعاعِ خورشید» نسبت به «خورشید» است؛ «شعاعِ خورشید» که از «خودِ خورشید» جدا نیست، «شعاعِ خورشید» همان «خورشیدِ» در حالِ گسترش است. فقط به این «قامت» بده! این را شما داری! «هنر» یعنی: همین. «هنر» یعنی: «ارزشهای عقلانی» و «ارزشهای معنوی»، «آسمانی یا ملکوتی» را که همهاش میشود «عقل» و «عقلانیّت» به آنها «قامت» بدهی، آنها «تصویرگری« کنی، «مُصَوّر» کنی، «تعیّن» ببخشی در قالبِ «کالبدهای تعیّنمند»؛ و آنها را بدین وسیله «پدیدار» کنی، آنها را «قابل درک و فهم توسطِ حواسِ محدودنگرِ انسان» کنی، به آنها «حدّ» بدهی تا حواسِ محدودنگر بتواند آنها را درک کند. خیلی ساده و روشن.
. فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِکَ الدِّینُ «الْقَیِّمُ» وَلَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لَا یَعْلَمُونَ[۱]
[۱]: قرآن کریم، ۳۰ :۳۰ (روم).
